Sergei Medvedev onderscheidtdrie vormen van resilience
De nieuwe oorlogom het Westen
Tijdens de European Resilience Summit 2025 in Parijs houdt de Russische historicus en politicoloog Sergei Medvedev een indringende toespraak over wat hij noemt “de onverklaarde oorlog tegen het Westen”. Terwijl velen zich in Parijs voorbereiden op de kerstdagen, spreekt Medvedev over oorlog, veerkracht en morele moed; thema’s die volgens hem onvermijdelijk samenhangen. “We zijn in oorlog,” zegt hij. “Niet alleen Oekraïne. Wij allemaal.”
TEKST: SANDER HULSMAN BEELD: EUROPEAN RESILIENCE SUMMIT
De zaal in La Défense is feestelijk verlicht, maar de toon van Medvedevs betoog is allesbehalve licht. “Het is moeilijk om over oorlog te spreken in een stad vol kerstbomen,” begint hij. “Maar de oorlog is niet ver weg, hij is hier, in ons hoofd, in onze instituties, in onze zwakte.”
Volgens Medvedev bevindt het Westen zich in een hybride en cognitieve oorlog met Rusland, een oorlog die al bijna twintig jaar geleden werd aangekondigd. Waar in Oekraïne de raketten zichtbaar zijn, vindt elders een strijd plaats om ideeën, waarden en perceptie. “Het Westen wil niet erkennen dat het in oorlog is,” waarschuwt hij. “Dat is precies wat Europa in 1938 deed; wegkijken van het kwaad. Dat maakt ons vandaag opnieuw kwetsbaar.”
Poetin ‘wint’, maar niet op slagveld
Medvedev betoogt dat Vladimir Poetin de oorlog in Oekraïne niet wint, maar dat hij wel terrein wint in de strijd om het Westen zelf. De Russische president heeft, zegt hij, “zijn oorlog opgelegd aan de wereldorde, aan de instituties die tachtig jaar vrede hebben bewaard”.
Dictators hebben alle tijd van de wereld. Ze leven van onze vermoeidheid
Poetin hoeft daarvoor niet te zegevieren op het slagveld. Zijn strategie is tijd en uitputting: autocraten hebben eeuwigheid, democratieën hebben verkiezingen. “Dictators hebben alle tijd van de wereld,” meent Medvedev. “Ze leven van onze vermoeidheid.” Die vermoeidheid vertaalt zich volgens hem in versplintering, populisme en cynisme, precies de omstandigheden waarin autoritaire leiders floreren.
Drie dreigingen voor Westen
In zijn analyse identificeert Medvedev drie grote bedreigingen voor de stabiliteit van het Westen: Rusland, Amerika en Europa zelf.
1. Rusland, het rijk dat zijn einde niet accepteert
Poetin, aldus Medvedev, heeft Rusland een nieuwe identiteit gegeven: oorlog. “Rusland heeft eindelijk ontdekt wie het is,” zegt hij cynisch. “Het is een land van oorlog.”
Hij gebruikt een beeldende metafoor: Rusland als een lawine. Jarenlang hoopt sneeuw zich op, historische, politieke en culturele spanningen, totdat één roekeloze skiër, Poetin, de lawine losmaakt. “Hij is niet de oorzaak van de sneeuw, maar hij brengt haar in beweging,” aldus Medvedev.
De Russische oorlogszucht is volgens hem de uitkomst van een onopgeloste imperiale vraag. Waar de twintigste eeuw draaide om het oplossen van ‘de Duitse kwestie’, zal de eenentwintigste eeuw draaien om ‘de Russische kwestie’: hoe een post-imperiaal Rusland een plek vindt in een moderne wereld die geen ruimte meer heeft voor rijken.
2. Amerika, de retro-utopie van Trump
De tweede bedreiging komt paradoxaal genoeg uit Washington. Medvedev noemt Trumpisme een “retro-utopie”; een nostalgisch project dat net als Poetin terugverlangt naar een wereld van grootmachten, grenzen en gehoorzaamheid.
“Poetin droomt van 1815, van het Congres van Wenen, of van 1945 in Jalta,” zegt Medvedev. “Trump wil Amerika terugbrengen naar de jaren vijftig. Ze delen dezelfde filosofie van wrok en nostalgie. Het is geen samenzwering, het is een verwantschap.”
Volgens Medvedev is Amerika onder invloed van het MAGA-denken (Make America Great Again, red.) zelfs een anti-Europees land aan het worden. “Lees de tweets van Elon Musk,” voegt hij eraan toe. “Kijk naar de Amerikaanse veiligheidsstrategie. Europa is niet langer beschermd door Amerika, het wordt erdoor uitgedaagd.”
3. Europa, het slachtoffer van eigen gemak
De derde dreiging komt van binnenuit. Europa wordt ondermijnd door nationalisme, chauvinisme en antiglobalisme, van Brexit tot Le Pen, van AfD tot Orbán. “Ga uit de hoofdsteden en je ziet het,” zegt Medvedev. “Boeren die trots GMO-producten verkopen ‘buiten EU-regels’. Kleine nationalismen, groot wantrouwen. Een Europa dat moe is van zichzelf.”
Sociale media versterken dit populisme en wakkeren volgens hem het ressentiment aan tegen liberale waarden en instituties. En dat is precies de brandstof waarop autoritarisme draait.
Echo van twintigste eeuw
In een historisch perspectief trekt Medvedev scherpe parallellen tussen de twintigste en de eenentwintigste eeuw. Beide eeuwen begonnen met euforie en vooruitgang, en beide ontspoorden in angst en geweld.
“De twintigste eeuw begon met elektriciteit, radio, vrouwenkiesrecht en avant-garde,” zegt hij. “En toch eindigde ze in fascisme en wereldoorlogen. De eenentwintigste begon met internet en democratisering, en we zien dezelfde angst terugkeren.”
Die angst, zegt hij, leidt tot nationalisme, patriarchale reflexen en uiteindelijk fascisme. Putinisme is volgens hem “een moderne variant van fascisme”. “Laat er geen misverstand over bestaan,” benadrukte hij. “Putinisme is fascisme.”
Europa’s gevaarlijke illusie van vrede
Medvedev schetst een Europa dat onvoorbereid is op de nieuwe geopolitieke realiteit. Het project van de Europese Unie is gebouwd op vrede en economische integratie, niet op verdediging. Twee fundamenten die Europa na de Tweede Wereldoorlog veilig hielden, zijn volgens hem verdwenen: de Amerikaanse veiligheidsparaplu en een genormaliseerd Rusland.
“Die tijd is voorbij,” meent hij. “Amerika is niet langer onze beschermer en Rusland is niet langer een partner. En toch gedragen we ons alsof het nog 1995 is.”
Zijn oordeel over Europese leiders is hard: “Er zijn geen Churchills meer, alleen Chamberlains.” Hij waarschuwt dat Europese regeringen “meer vrezen voor de val van Moskou dan voor de val van Kiev”, uit angst voor wat een verslagen Rusland zou betekenen. “We denken niet verder dan het volgende crisisoverleg.”
We bevinden ons midden in een oorlog om het internet Onze kinderen zullen over vijf jaar een heel ander internet lezen, gevormd door Russische en Chinese trolfabrieken
Resilience in drie dimensies
De rode draad van de conferentie, resilience, krijgt bij Medvedev een diepe, meerlagige betekenis. “Veerkracht is vandaag het belangrijkste strategische kapitaal,” zegt hij. “Zonder veerkracht overleven democratieën het niet.” Hij onderscheidt drie dimensies:
- Infrastructurele veerkracht
Europa moet zich opnieuw bewapenen en investeren in civiele verdediging en cyberveiligheid. “We bevinden ons midden in een oorlog om het internet,” waarschuwt hij. “Onze kinderen zullen over vijf jaar een heel ander internet lezen, gevormd door Russische en Chinese trolfabrieken.” - Morele veerkracht
Hier verwijst hij naar de Oekraïense president Volodymyr Zelensky. “In de eerste dagen van de invasie bood het Westen hem een vlucht aan. Hij antwoordde: ‘I don’t need a taxi ride, I need ammunition.’” Volgens Medvedev symboliseert Zelensky de moed die in veel Europese hoofdsteden ontbreekt. - Sociale en menselijke veerkracht
De ware kracht van Oekraïne, meent hij, ligt in de samenleving zelf: vrijwilligersnetwerken, lokale innovaties en burgerinitiatieven. “De drone-industrie van Oekraïne is niet gebouwd door staten of multinationals, maar door mensen in garages,” vertelt hij. “Dat is veerkracht in actie.”
“Wees als Oekraïne”
In zijn slotwoord keert Medvedev terug naar het thema dat zijn hele keynote doordesemt: veerkracht als existentiële voorwaarde voor vrijheid. “We zouden hier vandaag niet rustig zitten,” zei hij, “als Oekraïne niet vocht aan ons front.”
Hij roept Europa op om Oekraïne te erkennen als leverancier van veiligheid, niet als afhankelijke ontvanger. Daarom pleitte hij voor snelle toetreding van Oekraïne tot zowel de EU als de NAVO.
“Het land verdient het institutioneel erkend te worden,” stelt hij. “Want Oekraïne vecht niet alleen voor zichzelf, het vecht voor ons allemaal.”
Ongemakkelijke spiegel
Medvedevs betoog is even scherp als ontnuchterend. Hij confronteert Europa met een spiegelbeeld waarin zelfgenoegzaamheid en angst de grootste vijanden zijn. Zijn boodschap aan beleidsmakers, ondernemers en burgers is niet technologisch of economisch, maar moreel: erken de strijd waarin we al zitten en leer veerkracht niet alleen als beleidswoord, maar als levenshouding.
“De goede boodschap,” besluit hij, “is dat we een voorbeeld hebben. Oekraïne laat ons zien wat morele, sociale en menselijke veerkracht betekent. Laten we dat voorbeeld volgen. Be like Ukraine.” 