Dick van Schooneveld, moderator en onderdeel van Ecosystem Services, zette het gesprek direct op scherp. Resilience en digitale autonomie zijn volgens hem onlosmakelijk met elkaar verbonden. Wie systemen in silo’s beheert, mist de afhankelijkheden die ertussen bestaan. “De zwakste schakel van de keten kan, als die instort, alle andere delen van het systeem beïnvloeden.” Dat is de essentie van ketenverantwoordelijkheid. Niet alleen weten waarvoor de eigen organisatie verantwoordelijk is, maar ook begrijpen wat er gebeurt wanneer een cruciale leverancier, infrastructuur of partner wegvalt.

Luchthaven = ecosysteem

Nergens wordt dat duidelijker dan op Schiphol. Hedzer Komduur, Director Safety & Environment en CISO van Amsterdam Airport Schiphol, omschreef de luchthaven als een orkest waarvan Schiphol Group de dirigent is. Binnen Schiphol Group werken ongeveer 4.000 mensen. Rond de luchthaven zijn dat er circa 75.000, verdeeld over ongeveer duizend organisaties. Elke organisatie heeft haar eigen verantwoordelijkheid, maar voor de reiziger vormen ze één systeem.

“Als er iets misgaat bij een van die partijen, en die partij is een kritieke schakel in de reeks gebeurtenissen die moet plaatsvinden voordat een passagier veilig en op tijd aan boord gaat, dan valt het geheel uit elkaar”, aldus Komduur. Het voorbeeld van de CrowdStrike-storing maakte die afhankelijkheid concreet. “De verstoring raakte niet alleen individuele organisaties, maar had gevolgen voor luchtvaartketens wereldwijd.” De les voor Komduur is dan ook niet dat alle afzonderlijke systemen volledig foutloos moeten worden gemaakt. Dat is onmogelijk.

De vraag is wat er gebeurt als een systeem faalt. “We moeten accepteren dat er dingen gaan gebeuren in het digitale domein. En we moeten daarop voorbereid zijn.” Dat vraagt volgens Komduur om dezelfde mentaliteit die in de fysieke wereld al vanzelfsprekend is. Een luchthaven heeft brandweer en crisisprocedures niet omdat men verwacht dat er iedere dag een vliegtuig neerstort. Ze zijn er omdat een incident nooit volledig kan worden uitgesloten. Diezelfde logica moet volgens hem worden toegepast op digitale weerbaarheid door voor te bereiden, te trainen en te herstellen.

Resilience begint onder cloud

Elisabeth Hankeln, Managing Director Cloud Infra van Eurofiber, bracht een andere dimensie in het gesprek. Discussies over digitale soevereiniteit beginnen volgens haar vaak te hoog in de stack. Wie alleen naar cloudplatforms en applicaties kijkt, mist de fysieke infrastructuur waarop die systemen uiteindelijk draaien. “We moeten naar de volledige stack kijken: niet alleen naar de IT-stack, maar ook naar de infrastructuurstack, die de basis vormt van alles daarboven.”

Dat perspectief is essentieel voor ketenverantwoordelijkheid. Een cloudomgeving kan technisch robuust zijn, maar daarmee is de keten nog niet automatisch resilient. Daaronder bevinden zich datacenters, glasvezelverbindingen, energievoorziening en andere fysieke voorzieningen. Daarboven bevinden zich applicaties, processen, medewerkers en klanten. Elke laag introduceert afhankelijkheden.

Hankeln benadrukte daarom dat verantwoordelijkheid niet uitsluitend bij overheden of grote technologiebedrijven kan worden gelegd. Ook ondernemingen zelf moeten keuzes maken en investeren in alternatieven waar die relevant zijn. “Europa zijn wij. Wij allemaal. Het betekent dus ook dat het niet alleen een kwestie van de Europese Unie is. Wij moeten hier zelf in investeren.”

Dat is een belangrijk uitgangspunt voor het debat over Europese digitale soevereiniteit. Strategische onafhankelijkheid betekent niet noodzakelijk dat Europa alles zelf moet produceren. Het betekent wel dat organisaties moeten weten waar hun afhankelijkheden zitten, welke daarvan kritiek zijn en welke keuzemogelijkheden zij hebben als omstandigheden veranderen.