Digitale afhankelijkheid is geen nieuw fenomeen. Wat wel verandert, is ons bewustzijn van de gevolgen ervan. Organisaties weten inmiddels dat hun digitale infrastructuur niet alleen bestaat uit de systemen die zij zelf beheren, maar ook uit cloudplatforms, softwareleveranciers, telecomnetwerken en een lange rij andere diensten en technologieën daarachter.

Daarmee verandert ook de vraag wat digitale weerbaarheid betekent. Lange tijd lag de nadruk vooral op het beveiligen en continuïteit geven aan de eigen organisatie. Dat blijft vanzelfsprekend belangrijk, maar steeds vaker blijkt dat de grenzen van een organisatie niet samenvallen met de grenzen van haar risico’s. Een verstoring bij een leverancier kan direct gevolgen hebben voor klanten. Een probleem bij een cloudplatform kan meerdere organisaties tegelijk raken. En een incident bij één partij kan zich via onderlinge afhankelijkheden door een hele sector verspreiden.

Dat vraagt om een andere manier van kijken. Niet alleen naar de vraag of onze eigen systemen weerbaar zijn, maar ook naar de vraag waarvan we afhankelijk zijn, hoeveel zicht we daarop hebben en welke mogelijkheden we nog hebben als een cruciale schakel wegvalt.

Daar raakt digitale weerbaarheid aan digitale soevereiniteit. Soevereiniteit betekent daarbij niet dat organisaties of landen alles zelf moeten kunnen doen. Volledige onafhankelijkheid is in een digitale economie simpelweg niet realistisch. Het gaat erom dat we afhankelijkheden bewust kunnen aangaan, begrijpen welke risico’s ze met zich meebrengen en voldoende handelingsruimte houden om bij veranderende omstandigheden andere keuzes te maken.

Maar ook dat is niet uitsluitend een individuele opgave. Wie naar zijn eigen organisatie kijkt, ziet al snel een netwerk van leveranciers en partners. Wie vervolgens naar die leveranciers kijkt, ontdekt weer hun leveranciers en afhankelijkheden. Zo ontstaat een keten die veel groter is dan het oorspronkelijke contract of de eigen it-omgeving. Ketenverantwoordelijkheid is dan ook niet voor niets het dossier van dit nummer.

Want verantwoordelijkheid organiseren over organisatiegrenzen heen is een van de belangrijkste uitdagingen voor de komende jaren. Dat betekent niet dat iedereen voor alles verantwoordelijk is. Wel dat duidelijk moet zijn wie welke verantwoordelijkheid draagt, waar de kwetsbaarheden zitten en hoe partijen handelen wanneer de continuïteit van een keten onder druk komt te staan. Het verslag van de European Resilience Summit in Den Haag laat vanuit een bredere maatschappelijke invalshoek zien hoezeer die onderlinge afhankelijkheden inmiddels doorwerken in onze vitale infrastructuur. Wet- en regelgeving kunnen belangrijke randvoorwaarden bieden, maar weerbaarheid ontstaat uiteindelijk in de praktijk: door inzicht, afspraken, samenwerking en de bereidheid om ook naar afhankelijkheden buiten de eigen organisatie te kijken.

De digitale samenleving is inmiddels te verweven om weerbaarheid nog als een optelsom van individuele organisaties te beschouwen. De volgende stap is daarom niet alleen meer controle over onze eigen digitale omgeving, maar vooral meer gezamenlijk inzicht in het geheel waarvan we allemaal onderdeel zijn. Want digitale soevereiniteit betekent uiteindelijk niet dat we van niemand afhankelijk zijn. Het betekent dat we afhankelijk kunnen zijn zonder de regie kwijt te raken.